BENTONİT (BENTONITE)

Bentonit, sanayi, tarım, madencilik ve mühendislik jeolojisinde kullanılan çok yönlü bir kildir.
Düşük maliyeti ve ülkemizde bolca bulunuşu, bu kile olan talep artışı, bentoniti ilginç
kılmaktadır.
Volkanik kil veya tüf gibi camsı volkanik gerecin kimyasal ayrışmasıyla ve başlıca
montmorillonit (smektit) grubu minerallerden oluşan bentonit kısmen kolloidal silisten ibaret,
yumuşak, şekillenebilir, açık renkli bir kil taşıdır. Ca, Na ve Na-Ca montmorillonitlerden
oluşmasına göre bentonitin jeolojik özellikleri değişmektedir.. Örneğin Na ve Na-Ca bentonitler
sondaj, demir tozu peletlemesi gibi işlerde kullanılırken Ca bentonitler ağartma vb. işlerde
kullanılmaktadır. Mühendislik ve sondaj çalışmalarında reolojik özellikleri geliştirilmiş bentonite
olan gereksinme Ca bentonitlerini soda vb. katkı maddeleriyle aktiflendirilmesini zorunlu
kılmıştır. Ayrıca ağartma toprağı olanak kullanılan Ca bentonitlerin de ağartma gücünü istenen
düzeye çıkarmak için asitle aktiflendirme yapılmaktadır.
Ülkemizde de Ca bentonit çok daha yaygın bulunduğundan bu tür aktiflendirme işlerinin
geliştirilmesi kaçınılmazdır. Bu bağlamda halen asitle aktiflendirme katkı
maddeleriyle aktiflendirme yapılmaktaysa da henüz yeterli düzeyde değildir.. Bentonitlerin
kullanım alanlarında işlev etkinliğinin artırılması yanında yeni ve kaliteli yatakların aranıp
bulunması ülke ekonomisine büyük katkı sağlayacaktır.
Bentonit yataklarının ülkemizdeki ve dünyadaki durumunun bilinmesi, geleceğe dönük
önerilerde bulunulması ve politika oluşturulması ülke ekonomisini yönlendirme açısından
önemli amaçlardan biridir.

Tanım ve Sınıflandırma

Bentonit volkanik külün yerinde ayrışmasıyla oluşan ve büyük ölçüde montmorillonit kil
mineralinden ibaret, çokça su emip şişen, ticari, olarak sondaj çamurunda, katalist, boya, plastik
dolgu vb. konularda kullanılan toprağımsı bir madendir.
Mineralojik-kimyasal bileşimine, sanayi ve mühendislik uygulamalarıyla vb., kullanım
alanlarına göre çeşitli sınıflandırmalar vardır. Burada sanayi ve mühendislik uygulamalarındaki
kullanım alanlarına göre yapılan sınıflandırma verilecektir.Buna göre;
- döküme uygun Wyroming ürünü %85 200 mesh bentonit,

- soda külüyle işleme sokulmuş, döküme uygun ağartma toprağı (fuller toprağı),

- soda külüyle işleme sokulmuş, mühendislik işlerine uygun ağartma toprağı
(fuller toprağı),

- OCMA özel ürünü,
- API özel ürünü,

DÜNYADA MEVCUT DURUM


Dünyanın en önemli bentonit rezervleri Amerika Birleşik Devletleri, Rusya, Yunanistan,
Almanya, Japonya, İtalya, İspanya ve İngiltere’de bulunmaktadır.
Dünya bentonit rezervleri Tablo 1'de verilmiştir.
Çizelge1. Dünya bentonit rezervleri (milyon ton)
AMERIKA
K.Amerika...................950
ABD.........................800
Diğer.......................100
G.Amerika...................50
AVRUPA......................720
SSCB........................250
Türkiye.....................350
Diğer.......................370
AFRIKA......................100
ASYA........................by
AVUSTRALYA..................by
DIGER.......................100

Tüketim Alanları

Çok geniş bir kullanım alanı olan bentonit başlıca aşağıdaki işlevleri için tüketilir.

-Sondajlarda sondaj çamurunu ağdalaşıp kırıntıların yukarı çıkmasını sağlar, su kaçaklarını önler;
-Döküm kumu bağlayıcısı olarak kalıpların hazırlanmasında (1600 ye kadar dayanmaktadır);
-Demir tozlarının peletlenmesinde;
-İnşaat mühendisliğinde temel ve baraj yapılarında su ve sıvı sızdırmazlığı elde etmede,
-Hayvan yemi yapımında;
-Yemeklik sıvı yağların ağartılmasında;
-Şarap ve meyve sularının berraklaştırılmasında;
-İlaç, kağıt, lastik sanayiinde dolgu maddesi olarak;
-Çimento sanayiinde, seramik sanayiinde katkı maddesi olarak;
-Evcil hayvanların altlarına yayılacak atıklarının kolay temizlenmesinde,
-Petrol rafinasyonunda;
-Atik suların temizlenmesinde,
-Boya sanayiinde ve yangın söndürücülerde,
-Gübre yapımı ve toprak ıslahında.